Tối qua, sau một hồi năn nỉ, mắng mỏ, rồi cả những lời đe dọa bất lực, con gái sáu tuổi của tôi ngẩng khuôn mặt ướt nhòe nước mắt lên, giọng thút thít nhưng dứt khoát đến lạ:

- Con không muốn học với bố nữa.

Câu nói ấy rơi xuống căn phòng nhỏ như một hòn sỏi ném vào mặt nước đang lặng. Không ồn ào, nhưng lan ra từng vòng rất chậm. Tôi đứng sững bên bàn học, tay còn cầm cây thước nhựa, chẳng biết nên đặt nó xuống hay tiếp tục nói thêm điều gì. Con bé quay mặt đi, hai vai rung nhẹ. Mùi nồi cá kho cháy hồi chiều vẫn còn vương trong không khí, tiếng xe ngoài đường vọng vào đều đều. Mọi thứ vẫn nguyên đó, chỉ có tôi bỗng thấy mình lạc khỏi chính căn nhà của mình.

Minh họa: Văn Tĩnh.

Tôi bực. Nhưng cái bực ấy quyện chặt với một niềm thương rất khó gọi tên. Sáu tuổi, con bé đã biết lựa chọn người để học cùng, biết từ chối, biết tự vệ theo cách của mình. Tôi nhìn mái tóc cắt ngắn còn vểnh lên sau gáy, nhìn cái lưng bé xíu quay về phía tôi, chợt nhận ra giữa hai bố con đang có một khoảng cách mỏng manh mà rõ rệt, như sợi chỉ căng, chỉ cần kéo thêm một chút nữa là sẽ đứt.

Mãi sau, khi con bé khóc mệt rồi im lặng, tôi mới hiểu rằng câu nói ấy không phải tự nhiên mà có. Nó được tích lại từ một buổi sáng vội vàng, từ một cuốn vở bị bỏ quên và từ rất nhiều điều nhỏ nhặt khác mà tôi, bố của con bé, đã đi ngang qua mà không kịp nhận ra.

***

Buổi sáng hôm ấy bắt đầu như rất nhiều buổi sáng khác trong nhà tôi: Vội vàng, lộn xộn và thiếu ngủ. Mẹ con bé phải đi làm sớm, giao lại việc đưa con đi học cho tôi. Tôi lục đục dậy, vừa đánh răng vừa nghĩ đến cuộc họp đầu ca ở nhà máy, đầu óc lơ mơ như thể còn mắc kẹt đâu đó trong một giấc mơ chưa kịp tan. Con bé ngồi trên giường, hai chân đung đưa, ngoan ngoãn để tôi mặc áo, xỏ giày, miệng lẩm nhẩm một bài hát nào đó học được trên lớp.

Tôi xếp sách vở cho con theo một thói quen đã thành nếp. Nhưng cái thói quen ấy lại luôn đi kèm với một tật xấu cố hữu: Hay quên. Tôi nhớ mình đã cầm lên một thứ gì đó, rồi lại đặt xuống, rồi lại nghĩ rằng đã cho vào cặp. Đến khi kéo khóa lại, trong đầu vẫn luẩn quẩn một cảm giác mơ hồ, như thể vừa bỏ sót một chi tiết quan trọng mà không sao gọi tên được. Đồng hồ trên tường chỉ sát giờ, tiếng xe ngoài ngõ đã thúc giục. Tôi thôi không kiểm tra lại nữa, tự trấn an rằng mọi thứ chắc đã ổn.

Hai bố con vội vàng chạy xuống nhà. Ở đầu ngõ, chiếc xe đưa đón trường mẫu giáo đã đỗ sẵn, cô giáo thò đầu ra gọi tên từng đứa trẻ. Con bé nhảy lên xe, quay lại vẫy tay với tôi, nụ cười còn nguyên vẹn và tin cậy. Ít phút sau, tôi đứng chờ xe buýt công ty, dòng người đi làm buổi sáng trôi qua trước mặt. Chiếc xe lăn bánh, hai chuyến xe rẽ về hai hướng khác nhau, và tôi hoàn toàn không biết rằng trong chiếc cặp nhỏ xíu của con, cuốn vở tập viết đã bị bỏ quên ở nhà.

***

Tối về nhà, mọi thứ lại trượt về guồng quen thuộc. Ăn cơm xong, con bé được gọi vào bàn học. Bài tập cô giao hôm ấy không nhiều: Một bài đọc đánh vần và một trang tập viết. Tôi thở phào, nghĩ bụng tối nay chắc sẽ nhẹ nhàng.

Thế nhưng, vừa mở cặp, con bé chợt khựng lại. Nó lục lọi một hồi, rồi ngẩng lên nhìn tôi, ánh mắt ngơ ngác pha lẫn bực bội:

- Bố ơi, vở viết đâu rồi?

Câu hỏi ấy làm tôi sững người. Tôi giật mình nhớ lại cảm giác mơ hồ buổi sáng, lục lại cặp một lần nữa như thể cuốn vở có thể tự nhiên xuất hiện. Không có. Con bé mím môi, giọng nhỏ dần:

- Bố quên mang cho con. Cô không viết mẫu vào bài. Con không biết viết.

Tôi nói sẽ lên mượn vở bạn Đan ở tầng trên để chép lại. Con bé phụng phịu, kéo dài từng bước chân, miệng lẩm bẩm những câu phản đối trẻ con, nhưng cuối cùng vẫn phải theo tôi lên cầu thang. Vở mượn được đặt ngay ngắn trên bàn, bài mẫu rõ ràng, tưởng chừng mọi việc sẽ trôi chảy từ đây. Nhưng không.

Con bé quay ra mải mê với quả bóng bay có nước lồng trong một quả bóng khác, thứ đồ chơi học được trong mấy video trên mạng. Nó cầm kéo, cắt, buộc, thả, rồi cười khúc khích một mình, hoàn toàn quên mất trang vở đang chờ. Tôi nhắc nhẹ. Không nghe. Tôi nhắc to hơn. Vẫn không. Sự kiên nhẫn mỏng manh trong tôi bắt đầu rạn ra từng vết nhỏ. Nói nặng hơn. Con bé cau mày. Rồi tôi tét vào mông nó một cái.

Con bé bật khóc, không rõ tiếng khóc do uất ức hay là đau. Nó vừa khóc vừa nói, giọng đứt quãng:

- Con… con chỉ muốn… học với mẹ thôi. Bố… bố toàn quát mắng. Bố chẳng yêu con.

Câu nói ấy như một nhát cắt. Tôi đứng sững, mọi lời định nói bỗng dưng mắc lại trong cổ họng. Trước mặt tôi, đứa trẻ sáu tuổi đang khóc nấc lên vì cảm thấy mình không được yêu thương. Còn tôi, trong khoảnh khắc ấy, lần đầu tiên thấy mình vụng về đến mức không biết phải làm một người bố như thế nào cho đúng.

***

Tiếng khóc của con bé làm tôi bối rối, nhưng đồng thời cũng kéo tôi trôi ngược về những buổi tối rất xa, khi tôi còn là một đứa trẻ. Ngày ấy, trong nhà tôi, việc học không có nhiều lựa chọn. Sai là bị phạt. Phạt thì nằm úp xuống phản, roi vọt nhiều hay ít tùy theo mức độ lỗi lầm. Không được cãi. Cũng chẳng ai hỏi xem đứa trẻ có hiểu bài hay không, có sợ hãi hay không. Mọi thứ được giải quyết nhanh gọn bằng nỗi đau và sự im lặng.

Kỳ lạ là khi lớn lên, tôi vẫn nhớ rất rõ cảm giác ấy: Vừa đau, vừa tủi, vừa sợ, nhưng tuyệt nhiên không dám khóc thành tiếng. Tôi học được cách chịu đựng, học được cách vâng lời và mang theo một niềm tin rất mơ hồ rằng đó là con đường đúng đắn để một đứa trẻ trưởng thành. Người lớn quanh tôi khi ấy đều nói như vậy. Tôi cũng tin như vậy, cho đến khi đứng trước con gái mình.

Bây giờ, tôi nhìn con gái sáu tuổi đang sụt sịt trước mặt, nhận ra rằng giữa những trận roi vọt ngày xưa và tiếng khóc hôm nay có một khoảng cách rất dài, không chỉ là thời gian. Xã hội đã khác, cách nuôi dạy con cũng khác, nhưng có lẽ điều khác nhất là trẻ con bây giờ biết nói ra cảm xúc của mình. Chúng biết nói rằng chúng không muốn. Biết nói rằng chúng buồn. Biết nói rằng chúng cảm thấy không được yêu thương.

Tôi bỗng thấy mình đang lặp lại con đường cũ một cách vụng về. Cái “yêu cho roi cho vọt” mà tôi từng coi là lẽ đương nhiên, hóa ra lại là thứ dễ dàng nhất để người lớn trốn tránh việc lắng nghe. Và trong căn phòng nhỏ tối hôm ấy, lần đầu tiên tôi hiểu rằng, nếu cứ tiếp tục như vậy, không phải con tôi sợ hãi mà chính tôi sẽ đánh mất kết nối với con mình.

***

Sau một hồi khóc mệt, con bé nín dần. Tôi kéo ghế ngồi xuống bên cạnh, không nói thêm lời trách móc nào nữa. Trên bàn học, trang vở vẫn mở, những dòng chữ mẫu còn trống phía dưới, cây bút chì lăn chéo một góc. Tôi đặt tay lên mép bàn, nhẹ giọng bảo con viết tiếp.

Con bé cầm bút, viết được nửa chữ thì lại dừng, quay sang gọt bút chì cho thật nhọn, rồi loay hoay tìm cục tẩy để xóa một nét vừa viết. Mỗi động tác đều chậm rãi, như thể nó đang kéo dài thời gian để trì hoãn việc học.

Tôi không thúc giục nữa. Ngồi nhìn con viết, tôi chợt nhận ra rằng sự thiếu tập trung ấy không hẳn là lười, mà giống một cách tự vệ rất trẻ con. Viết thêm được vài chữ, con bé bỗng ngẩng lên, nói như thể tiện miệng

- Hôm trước bạn Bun lấy bút chì chọc vào tay con, chảy máu bố ạ.

Tôi hơi giật mình, hỏi lại. Con bé được đà, vừa viết vừa kể, câu chuyện nối câu chuyện, từ bạn này sang bạn khác, từ chuyện bị đau đến chuyện mách cô giáo mà bạn chẳng sợ. Tôi nghe, gật đầu, thỉnh thoảng hỏi thêm một câu, như một người bạn hơn là một người giám sát con học. Con bé có vẻ quên mất rằng mình đang bị “bắt học”, tay vẫn lần lượt viết hết chữ này đến chữ khác.

Rồi nó kể đến mấy video khoa học trên mạng, nơi bố bạn Nastya trộn hoa quả với nhau để tạo ra đủ thứ màu sắc. Con bé hào hứng mô tả, mắt sáng lên, bút trong tay cũng không còn chậm chạp như trước. Tôi tranh thủ nhắc con viết tiếp, con nghe lời một cách tự nhiên, không hề phản kháng. Trang vở dần đầy lên lúc nào không hay.

Khi con bé viết xong dòng cuối cùng, nó đặt bút xuống, thở phào một cái rất khẽ, như vừa hoàn thành một việc lớn. Tôi nhìn trang vở ngay ngắn trước mặt, rồi nhìn sang con, chợt thấy trong lòng mình có một niềm vui rất nhỏ nhưng rõ ràng. Hóa ra, chỉ cần ngồi xuống, lắng nghe và kiên nhẫn, khoảng cách giữa hai bố con cũng có thể thu hẹp lại, nhẹ nhàng như vậy.

***

Mấy hôm trước là sinh nhật tròn sáu tuổi của con bé. Bạn bè đến chúc mừng đông, căn nhà ồn ào tiếng cười nói và những món quà nhiều màu sắc. Con bé thích nhất là mấy cây bút tô màu, xếp chúng ngay ngắn thành một hàng dài trên bàn. Học được đâu đó trên mạng, nó lấy băng dính ghép các màu lại với nhau rồi hí hoáy viết lên trang vở, những nét chữ non nớt chạy thành một dải bảy sắc, loang loáng và hồn nhiên.

Tối hôm ấy, sau khi khách đã về, mẹ con lấy ra món quà cuối cùng. Đó là một chiếc bờm tóc nhỏ, phía sau gắn một dải khăn voan mỏng, trắng, nhẹ như mây. Con bé reo lên, cẩn thận đeo lên đầu, rồi chạy một vòng quanh nhà, cười khanh khách. Một lát sau, nó lại ngồi xuống bàn học, vẫn chiếc khăn voan ấy, cúi đầu cặm cụi viết nốt mấy dòng còn dang dở.

Tôi đứng ở cửa, nhìn vào. Dưới ánh đèn vàng, khuôn mặt tròn xinh của con hiện lên rõ ràng, có những nét rất quen, giống tôi đến ngỡ ngàng. Chiếc khăn voan buông nhẹ sau lưng, mong manh và xa lạ. Trong khoảnh khắc ấy, tôi bỗng thấy thời gian trôi nhanh đến chóng mặt. Mới ngày nào, con còn đỏ hỏn trong vòng tay tôi, khóc oe oe giữa mùi thuốc sát trùng của phòng sinh. Mới ngày nào, tôi giả vờ ngã đau để xem con có biết lo lắng cho bố hay không. Vậy mà giờ đây, chỉ một dải khăn voan mỏng cũng đủ khiến tôi hình dung ra một ngày rất xa, khi con bé trở thành cô dâu, nắm tay một người khác rời khỏi ngôi nhà này.

Ý nghĩ ấy làm tôi chững lại. Tôi biết mình sẽ khóc, chắc chắn là thế, dù ngày ấy còn rất xa. Bởi làm bố, đôi khi chỉ cần một khoảnh khắc nhỏ, một hình ảnh vô tình, cũng đủ để nhận ra rằng con đang lớn lên từng ngày, còn mình thì học cách lùi lại, chậm rãi hơn, để không đánh rơi những năm tháng ngắn ngủi được ở bên con.

***

Buổi tối hôm ấy kết thúc nhẹ nhàng hơn tôi tưởng. Con bé xếp lại sách vở, cẩn thận đặt cây bút chì lên trên, rồi khép trang vở lại. Tôi tắt đèn bàn, căn phòng nhỏ chìm vào ánh sáng dịu hơn. Ngoài kia, tiếng xe vẫn đều đều trôi qua, cuộc sống tiếp tục theo nhịp của nó, chẳng vì một buổi học bài mà chậm lại.

Con bé leo lên giường, cuộn người vào chăn. Trước khi quay mặt vào tường, nó khẽ nói, giọng âu yếm:

- Mai bố nhớ mang vở cho con nhé.

Tôi ừ một tiếng, chậm và chắc. Lời hứa ấy nghe giản dị, nhưng tôi biết mình sẽ nhớ. Không phải vì sợ con buồn hay sợ cô giáo nhắc nhở, mà vì tôi hiểu rằng có những điều tưởng rất nhỏ, nếu người lớn vô tình bỏ quên, sẽ trở thành nỗi tủi thân rất lớn trong lòng một đứa trẻ.

Tôi đứng lại một lúc lâu trong phòng, nhìn con ngủ. Ánh đèn ngủ hắt lên khuôn mặt quen thuộc, bình yên đến lạ. Tôi chợt nhận ra rằng, trong rất nhiều bài học của đời người, có những bài không đến từ sách vở, cũng không ai chấm điểm. Chúng đến vào những buổi tối rất bình thường, khi một người bố học cách ngồi xuống, lắng nghe, và bước chậm lại cùng con mình.

Trang vở đã khép, nhưng có lẽ, từ buổi tối ấy, một bài học khác vừa mở ra.