Bắc Ninh
Từ vị thế mới, hướng tới thành phố đáng sống
BẮC NINH - Bắc Ninh bước vào vị thế thành phố trực thuộc Trung ương với một không gian và động lực phát triển mới. Nhưng càng tăng trưởng nhanh, sức ép lên môi trường, hạ tầng và chất lượng sống càng lớn. Để hướng tới một thành phố đáng sống, “xanh” cần trở thành nguyên tắc xuyên suốt trong lựa chọn tăng trưởng, tổ chức không gian và quản trị phát triển.
Trong Kết luận số 52-KL/TW ngày 20/6/2026, Bộ Chính trị yêu cầu tập trung phát triển thành phố Bắc Ninh là hình mẫu về “thành phố xanh, thông minh, hiện đại, văn minh, giàu đẹp, mang đậm bản sắc văn hóa Kinh Bắc”. “Xanh” là chữ đứng đầu trong hệ tiêu chí ấy. Cùng với đó là yêu cầu phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường sinh thái, lấy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo làm động lực tăng trưởng chủ yếu, nâng cao chất lượng sống của Nhân dân.
Thứ tự câu chữ tự nó chưa nói lên tất cả, nhưng việc “xanh” được đặt ở vị trí đầu tiên rất đáng suy nghĩ. Với Bắc Ninh hôm nay, câu hỏi không còn chỉ là có thêm bao nhiêu nhà máy, dự án hay mở rộng thêm bao nhiêu không gian đô thị, mà là tăng trưởng thế nào để thành quả kinh tế không tạo ra những chi phí ngày càng lớn về môi trường, hạ tầng và chất lượng sống.
 |
|
Thanh, thiếu niên trải nghiệm tại Điểm du lịch sinh thái của Hợp tác xã Sâm núi Dành Đức Hạnh (xã Phúc Hòa). Ảnh: Anh Hoàng. |
Quy hoạch chung đô thị Bắc Ninh đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075 đặt mục tiêu xây dựng Bắc Ninh trở thành thành phố đáng sống đẳng cấp châu Á, phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, gắn tăng trưởng với bảo vệ môi trường sinh thái. Muốn tới đích ấy, “xanh” phải đi vào bên trong mô hình phát triển.
Càng tăng trưởng nhanh, yêu cầu “xanh” càng cấp thiết
Tám tháng năm 2026, chỉ số sản xuất công nghiệp của Bắc Ninh tăng 20,2%; giá trị sản xuất công nghiệp ước đạt khoảng 2,2 triệu tỷ đồng, tăng 17,4% so với cùng kỳ. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu xấp xỉ 152,5 tỷ USD; xuất khẩu đạt hơn 75,4 tỷ USD, tăng 31,8%, đứng đầu cả nước. Những con số cho thấy sức mạnh của một nền kinh tế công nghiệp có độ mở lớn. Nhưng quy mô sản xuất và đô thị càng mở rộng, nhu cầu về điện, nước, giao thông, nhà ở, xử lý nước thải, chất thải và dịch vụ đô thị càng tăng. Các tài liệu quy hoạch đã thẳng thắn chỉ ra chất lượng môi trường sống chưa tương xứng với thành công về công nghiệp.
Báo cáo kinh tế - xã hội tháng 8 cũng cho thấy yêu cầu nâng cao chất lượng quản trị, hạ tầng và dịch vụ đô thị ngày càng cao. Thực tiễn đang đặt ra những bài toán không nhỏ khi công nghiệp, làng nghề, đô thị hóa và gia tăng dân số cơ học tiếp tục tạo sức ép lên môi trường. Bắc Ninh đang triển khai Đề án tổng thể bảo vệ môi trường giai đoạn 2026-2030; rà soát việc chấp hành quy định tại các cơ sở vận hành trạm xử lý nước thải tập trung; tháo gỡ những vướng mắc trong thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt. Đây là những việc cần thiết, nhưng về lâu dài phải chuyển mạnh từ xử lý hậu quả sang phòng ngừa từ đầu.
Thực tiễn đã chứng minh, một dòng sông đã ô nhiễm luôn khó phục hồi hơn việc ngăn nguồn thải ô nhiễm chảy vào sông; một đô thị đã xây dựng dày đặc cũng rất khó tạo lại hành lang thoát nước hay khoảng xanh đã mất. Vì vậy, tiêu chí xanh phải tham gia ngay từ quá trình lựa chọn dự án. Với một dự án công nghiệp, không thể chỉ nhìn vốn đầu tư, doanh thu hay số lao động; cần xem xét cả công nghệ, mức sử dụng năng lượng, nước, đất, khả năng xử lý chất thải và sức chịu tải của khu vực. Bắc Ninh đã bước sang giai đoạn mà chất lượng dự án phải được đặt cao hơn số lượng dự án. Đó chính là một yêu cầu của nâng cao chất lượng tăng trưởng.
Bảo đảm cấu trúc xanh
Một trong những định hướng đáng chú ý của Quy hoạch chung đô thị Bắc Ninh là cấu trúc “Xanh - Nước - Rừng - Nông nghiệp - Đô thị”. Cấu trúc ấy cho thấy trong không gian Bắc Ninh, có nơi tạo ra giá trị từ công nghiệp, đô thị, dịch vụ; cũng có nơi tạo ra giá trị từ rừng, sông hồ, nông nghiệp, cảnh quan và văn hóa. Mỗi không gian có một chức năng và giá trị riêng. Quy hoạch đã đặt ra yêu cầu bảo vệ các vùng nhạy cảm, phát triển đô thị theo hướng xanh, thông minh, bền vững; tăng diện tích cây xanh, mặt nước; thu gom, xử lý nước thải, chất thải rắn; ưu tiên các công trình có khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.
Phát triển xanh vì thế còn phải bao hàm khả năng chống chịu trước thiên tai và thời tiết cực đoan. Rừng, mặt nước, hành lang thoát lũ và các khoảng xanh vừa tạo cảnh quan, vừa là một phần của hạ tầng bảo vệ đô thị. Bê tông hóa quá mức, thu hẹp ao hồ, lấn hành lang thoát nước có thể đem lại lợi ích đất đai trước mắt nhưng làm tăng chi phí chống ngập và khắc phục thiên tai về lâu dài. Ở góc độ này, “xanh” chính là một dạng đầu tư cho an toàn.
Xanh cũng gắn trực tiếp với bản sắc Kinh Bắc. Sông, hồ, làng quê, đình chùa, làng nghề và những không gian sinh hoạt văn hóa không tách rời nhau. Bảo vệ cảnh quan tự nhiên cũng là giữ lại môi trường đã nuôi dưỡng văn hóa Kinh Bắc qua nhiều thế hệ. Một thành phố hiện đại nhưng mất dần những dấu hiệu khiến người ta nhận ra đây là Bắc Ninh sẽ khó tạo dựng được bản sắc riêng.
Để “xanh” trở thành nguyên tắc phát triển
Bắc Ninh đã có định hướng, quy hoạch, đề án và các kế hoạch bảo vệ môi trường. Khâu quyết định từ nay là biến những nội dung ấy thành tiêu chuẩn cụ thể trong lựa chọn và kiểm soát phát triển. Trước hết, quy hoạch phải có kỷ luật. Những hành lang xanh, mặt nước, rừng, vùng sinh thái và khu vực cần bảo vệ không thể liên tục bị thu hẹp dưới sức ép của từng dự án riêng lẻ. Cùng với đó là quản trị bằng dữ liệu. Quan trắc không khí, nước mặt, nước thải, chất thải cần được kết nối để nhận diện sớm "điểm nóng", cảnh báo rủi ro và xử lý trước khi vấn đề trở thành bức xúc xã hội.
Tiêu chí xanh cũng cần được đưa vào đánh giá hiệu quả dự án và chính sách. Một dự án tạo thêm giá trị sản xuất nhưng gây sức ép lớn lên môi trường không thể được nhìn giống một dự án có công nghệ cao, sử dụng tài nguyên hiệu quả và phát thải thấp. Nông nghiệp cũng cần chuyển theo hướng tuần hoàn, bền vững, ứng dụng công nghệ cao và thích ứng với biến đổi khí hậu; những vùng phù hợp cần được nhìn nhận như vùng đệm sinh thái, không gian cảnh quan và một bộ phận của cấu trúc xanh thành phố. Cùng với chính quyền và doanh nghiệp, cộng đồng phải tham gia, nhưng lối sống xanh chỉ có thể bền vững khi những lựa chọn lớn về quy hoạch, đầu tư và hạ tầng đã đi đúng hướng.
Bắc Ninh không thiếu động lực để tăng trưởng nhanh. Công nghiệp tiếp tục mở rộng, hạ tầng chiến lược đang được triển khai, không gian phát triển được tổ chức lại. Điều cần hơn ở giai đoạn này là một nguyên tắc để những động lực ấy cùng đi về một hướng. “Xanh” là nguyên tắc đó. Nếu kinh tế tăng trưởng nhưng môi trường chịu sức ép ngày càng lớn, đó chưa phải chất lượng phát triển mà thành phố hướng tới.
Ngược lại, nếu công nghiệp tiếp tục tăng trưởng trong khi nước, không khí và cảnh quan được bảo vệ tốt hơn; rừng, sông hồ, vùng nông nghiệp và không gian văn hóa vẫn hiện diện; hạ tầng đủ sức chống chịu với thời tiết cực đoan, khi ấy “xanh” mới thực sự trở thành chất lượng của phát triển. Quy hoạch chung đặt mục tiêu đến năm 2050 Bắc Ninh trở thành thành phố đáng sống đẳng cấp châu Á. Con đường đi tới mục tiêu ấy bắt đầu từ cách thành phố lựa chọn dự án hôm nay, giữ một dòng sông, bảo vệ một khoảng rừng, xử lý một điểm ô nhiễm và quyết định một phần đất sẽ được xây dựng hay được giữ lại.
Khi mỗi quyết định phát triển đều được soi chiếu bằng câu hỏi có xanh hơn, bền vững và tốt hơn cho cuộc sống con người hay không, “xanh” sẽ không còn chỉ là chữ đứng đầu trong một hệ tiêu chí. Nó sẽ trở thành một trong những con đường quan trọng đưa Bắc Ninh từ vị thế mới tới mục tiêu thành phố đáng sống.
Ý kiến bạn đọc (0)