Cần thêm bằng chứng về khả năng còn rùa Hồ Gươm tại hồ Đồng Mô

Thứ 3: 17:20 ngày 22/09/2026

Nếu xác nhận hồ Đồng Mô vẫn còn rùa Hồ Gươm, con rùa này sẽ bổ sung nguồn gene phục vụ các biện pháp bảo tồn và nghiên cứu nhân giống trong tương lai.

Sau khi con rùa Hồ Gươm (Rafetus swinhoei) được xác nhận tại hồ Đồng Mô chết vào tháng 4/2023, có thông tin về một con khác còn tồn tại tại hồ.

Cá thể Giải sin-hoi được vớt lên tại hồ Đồng Mô sau khi chết vào tháng 4/2023. (Nguồn: Tổ chức Bảo tồn rùa châu Á)

Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Quảng Trường, Phó Viện Trưởng Viện Sinh học (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam), nhà khoa học có nhiều năm nghiên cứu về bò sát và lưỡng cư ở Việt Nam, nhận định cần có thêm bằng chứng để xác thực thông tin này.

Rùa Hồ Gươm, hay còn gọi là Giải sin-hoi, có tên khoa học là Rafetus swinhoei, là loài rùa mai mềm cỡ lớn, hiện chỉ ghi nhận ở các lưu vực sông lớn ở miền Nam Trung Quốc và miền Bắc Việt Nam.

Theo Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Quảng Trường, các kết quả nghiên cứu về đặc điểm hình thái và di truyền công bố trên các tạp chí quốc tế và trong nước đã xác nhận các con rùa ghi nhận ở Việt Nam và Trung Quốc là loài Rafetus swinhoei, trong đó có các con ở hồ Gươm và hồ Đồng Mô.

Một phương pháp có thể được sử dụng để xác minh khả năng còn rùa Hồ Gươm tại hồ Đồng Mô là phân tích ADN môi trường (eDNA). Kỹ thuật này cho phép lấy mẫu nước tại nơi nghi ngờ rùa xuất hiện để phân tích ADN mà không cần bẫy bắt rùa để lấy mẫu sinh phẩm.

Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Quảng Trường đánh giá phương pháp này khá tốn kém và không phải mẫu nước nào cũng có đủ nồng độ ADN của rùa để xét nghiệm.

Việc xác định rùa Hồ Gươm cũng có thể dựa trên các bằng chứng về hình thái và di truyền. Trong quá trình nghiên cứu loài này, các nhà khoa học đã so sánh đặc điểm hình thái của các tiêu bản, mẫu xương sọ, xương mai lưu giữ tại các bảo tàng và phân tích ADN. Gần đây, ADN môi trường được áp dụng để xác định sự hiện diện của Giải sin-hoi tại một số thủy vực ở miền Bắc Việt Nam.

Theo Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Quảng Trường, nếu xác nhận hồ Đồng Mô vẫn còn Giải sin-hoi, con rùa này sẽ bổ sung nguồn gene phục vụ các biện pháp bảo tồn và nghiên cứu nhân giống trong tương lai. Vì vậy, việc tiếp tục theo dõi, xác minh sự tồn tại của con rùa có ý nghĩa quan trọng đối với công tác bảo tồn loài.

Hiện, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội đang phối hợp với Trung tâm Bảo tồn rùa châu Á theo dõi, giám sát tại hồ Đồng Mô để ghi nhận thêm bằng chứng về sự tồn tại của loài này.

Việc tiếp tục áp dụng công nghệ hiện đại như ADN môi trường có thể giúp truy vết sự có mặt của Giải sin-hoi trong hồ. Trong thời gian xác minh, công tác bảo vệ sinh cảnh cũng cần được thực hiện tại các khu vực còn tồn tại hoặc nghi ngờ có Giải sin-hoi.

Các nội dung cần ưu tiên gồm bảo vệ nơi kiếm ăn, bãi đẻ; phòng, chống ô nhiễm nguồn nước và rác thải nhựa; kiểm soát các loài thực vật, động vật ngoại lai.

Các tác động trực tiếp của con người như đánh bắt cá bằng lưỡi câu, xả rác, thả phóng sinh loài ngoại lai cũng cần được giảm thiểu. Theo Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Quảng Trường, công tác tuyên truyền, vận động người dân địa phương tham gia bảo vệ loài là cần thiết.

Về lâu dài, rùa tại hồ Đồng Mô và hồ Xuân Khanh cần được bảo vệ tại chỗ thông qua thành lập khu bảo tồn loài và sinh cảnh; tiếp tục theo dõi, giám sát để xác định vùng hoạt động, nơi kiếm ăn và bãi đẻ tiềm năng.

Các nghiên cứu tiếp theo cần xác định giới tính, sức khỏe của rùa để có cơ sở đưa ra giải pháp nhân giống trong tương lai.