Chuyện cái vỉa hè - Trông người, ngẫm ta
BẮC NINH - Nhiều người cho rằng cái vỉa hè thì có gì đáng nói, đáng bàn. Đúng, đó không phải chuyện lớn, tầm đại sự quốc gia. Nhưng hè phố được làm từ tiền thuế của dân, là bộ mặt đô thị, là công trình phục vụ dân sinh thiết yếu… Vậy nên cũng cần bàn lắm thay!
Là người thích xê dịch, nhưng hiềm nỗi “nhà không có điều kiện”, nên hễ có cơ hội được đi đâu đó, tôi có “tật” hay nhớ dai. Mỗi khi có dịp gợi lại, nơi tôi đã qua, người tôi đã gặp cứ hiện về mồn một. Dẫn chuyện thế để nói về dịp tôi có cơ may được đặt chân đến Luân Đôn, thủ đô của nước Anh thuộc hàng đô thị cổ kính nhất thế giới. Qua một số người Việt Nam định cư ở thành phố này thì Luân Đôn được hình thành từ hơn 2.000 năm trước.
![]() |
|
Vỉa hè một đoạn đường Ngô Gia Tự (phường Bắc Giang). |
Thành phố có nhiều công trình lịch sử văn hoá có tuổi thọ hàng trăm năm, thậm chí như tháp Luân Đôn được xây dựng từ gần 1.000 trước. Đặc biệt hệ thống đường phố, vỉa hè, quảng trường có độ bền vượt thời gian. Tìm hiểu được biết, vỉa hè và đường phố cổ ở Luân Đôn được làm từ hàng trăm năm trước đến nay vẫn sử dụng tốt là do kỹ thuật xây dựng đòi hỏi khắt khe, vật liệu tự nhiên cao cấp và công tác quản lý, duy tu, bảo dưỡng được luật hoá từ thế kỷ XVIII.
Thả bộ trên những vỉa hè được lát bằng những phiến đá vuông đã mòn vẹt, tôi thầm cảm phục người xưa chỉ với công cụ thô sơ đã để lại cho hậu thế những công trình mà lớp bụi thời gian hằn in trên từng thớ đá. Theo bạn hướng dẫn viên du lịch, hầu hết đá lát hè phố, công viên, quảng trường được nhập khẩu có độ cứng cực cao, có khả năng chống trơn trượt khi ẩm ướt. Để công trình vĩnh cửu, người Anh còn đặc biệt quan tâm làm nền móng thật vững chắc. Kỹ thuật làm móng đa tầng, mỗi tầng là một lớp đá đục tay được chèn chặt trên lớp bê tông dày, vừa thoát nước tốt, vừa có khả năng chịu lực cao.
Không chỉ quan tâm chất lượng công trình, hè phố ở Luân Đôn còn được bảo vệ bằng các điều luật đô thị chặt chẽ. Ngay từ năm 1766, Chính phủ Anh đã ban hành điều luật về quy hoạch và quản lý đô thị, trong đó yêu cầu bắt buộc phải sử dụng đá tự nhiên lát mặt lối đi bộ. Các tổ chức và công dân có nhà mặt phố phải tự chịu chi phí xây dựng vỉa hè trước tư gia của mình, nếu hư hại phải sửa chữa. Hệ thống điện, cấp thoát nước, đường cấp khí ga, cáp thông tin phải đi ngầm, nghiêm cấm tình trạng đào lên lấp lại.
Cũng như Luân Đôn, thành phố Matxcova của liên bang Nga cũng có nhiều công trình kiến trúc, đường phố, khuôn viên, quảng trường, vỉa hè được xây dựng từ hàng trăm năm trước. Trong một lần đến thăm Quảng trường Đỏ, tôi được nghe kể công trình có ý nghĩa biểu tượng của nước Nga được xây dựng từ thế kỷ thứ XV. Toàn bộ diện tích quảng trường khoảng hơn 70.000 m2 được lát bằng đá phun trào từ núi lửa có độ cứng chỉ sau kim cương. Nhờ vậy mà trong các lần duyệt binh mừng ngày chiến thắng vệ quốc vĩ đại, bề mặt đá lát trên có thể chịu được tải trọng cả trăm tấn của những cỗ xe tăng, xe chở tên lửa đạn đạo, trọng pháo…
Trông người lại ngẫm đến ta. Mừng là những năm gần đây kinh tế - xã hội của nước nhà nói chung và Bắc Ninh nói riêng có sự khởi sắc. Theo đó bộ mặt đô thị được đầu tư cải tạo, nâng cấp và xây dựng mới khá khang trang. Tuy nhiên đó đây còn những băn khoăn về chất lượng công trình đô thị. Nhiều trụ sở công, các công trình văn hóa, phúc lợi công cộng có tuổi thọ thấp, tình trạng phá cũ, xây mới khá phổ biến. Đáng ngại hơn cả là vỉa hè lát xong chưa lâu đã vỡ hỏng, sau vài năm lại đập đi lát mới. Hệ thống đường điện, cấp thoát nước, cáp thông tin phần nhiều chưa được ngầm hóa, nếu có thì công trình chưa đồng bộ nên thi thoảng lại phải đào bới để cải tạo.
Sở dĩ có tình trạng trên do chất lượng vật liệu xây dựng thấp, chủ yếu vỉa hè được lát bằng gạch xi măng mác thấp dễ vỡ. Cùng đó là kỹ thuật thi công đơn giản, không bảo đảm quy chuẩn của công trình có độ bền vững cao, thậm chí có những hạng mục còn làm ẩu, chất lượng kém. Điều đáng lưu tâm hơn là các quy chuẩn pháp lý về quản lý đô thị, trong đó, có vỉa hè chưa được ban hành đồng bộ. Trong khi đó công tác quản lý đô thị, xử lý vi phạm chưa chặt chẽ, nghiêm minh. Những việc làm gây hư hại vỉa hè và các công trình đô thị diễn ra khá phổ biến nhưng không được ngăn chặn, xử lý kịp thời.
Ngẫm cái vỉa hè ở nước Anh, liên bang Nga xa xôi có tuổi thọ hàng trăm năm, với cái vỉa hè ở ta sau vài năm đã “chết yểu”, bỗng thấy chạnh lòng. Lãng phí và thất thoát từ cái vỉa hè còn là câu chuyện chưa có hồi kết.
Bắc Ninh

















Ý kiến bạn đọc (0)