Trên miền đất được bồi đắp bởi những dòng sông Cầu, sông Thương, sông Đuống, sông Lục Nam, nhiều địa danh, sự kiện đã đi vào lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc: Phòng tuyến Như Nguyệt, Xương Giang, Yên Thế, ATK II Hiệp Hòa... Đây cũng là vùng đất nổi tiếng văn hiến, khoa bảng, nơi sinh ra nhiều bậc hiền tài. Danh nhân Thân Nhân Trung đã để lại tư tưởng vượt qua nhiều thế kỷ: “Hiền tài là nguyên khí quốc gia”.

Đền thờ Tiến sĩ Thân Nhân Trung (phường Nếnh) là điểm đến lịch sử, văn hóa, khơi dậy niềm tự hào và truyền thống hiếu học của quê hương Bắc Ninh. Ảnh: Đỗ Quyên.

Ở Kinh Bắc, truyền thống hiếu học đi cùng truyền thống yêu nước; văn hiến hòa cùng khí phách. Những làn điệu quan họ đằm thắm, những mái đình, ngôi chùa, những làng nghề cổ cùng tồn tại trên miền quê từng nhiều lần trở thành địa bàn chiến lược trong các cuộc đấu tranh bảo vệ quê hương, đất nước.

Lịch sử đã nhiều lần đặt vùng đất này trước những bước ngoặt. Những ngày cả nước hướng tới kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9, Bắc Ninh lại đứng trước một dấu mốc có ý nghĩa đặc biệt: Tại kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội sẽ xem xét việc thành lập thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương.

Nếu được Quốc hội thông qua, một nấc thang phát triển mới sẽ mở ra. Nhưng ý nghĩa của nấc thang ấy không nằm ở sự thay đổi tên gọi. Quan trọng hơn, Bắc Ninh sẽ bước vào một vị thế mới, một không gian phát triển mới và đứng trước những yêu cầu cao hơn về năng lực lãnh đạo, quản trị và chất lượng cuộc sống của hơn 4 triệu người dân.

Từ vùng đất khoa bảng đến trung tâm công nghiệp hiện đại

Đi qua chiến tranh, bước vào công cuộc đổi mới, Bắc Ninh đã có một hành trình chuyển mình mạnh mẽ. Từ vùng quê chủ yếu dựa vào nông nghiệp với những làng nghề truyền thống, Bắc Ninh từng bước mở cửa, thu hút đầu tư, phát triển công nghiệp và tham gia ngày càng sâu vào chuỗi sản xuất toàn cầu. Những cánh đồng năm xưa nay xen giữa các khu công nghiệp, đô thị và những nhà máy sản xuất điện tử, thiết bị thông minh, linh kiện bán dẫn.

Sức bật ấy thể hiện khá rõ qua những con số của 7 tháng năm 2026. Chỉ số sản xuất công nghiệp tăng 19,6% so với cùng kỳ; kim ngạch xuất, nhập khẩu đạt khoảng 128,2 tỷ USD, trong đó xuất khẩu 62,7 tỷ USD. Tổng vốn đầu tư quy đổi thu hút trong 7 tháng đạt 13,8 tỷ USD; riêng thu hút FDI, Bắc Ninh đứng thứ tư cả nước.

Quan trọng hơn, phía sau những con số ấy là sự chuyển dịch về chất. Bắc Ninh đang hướng tới những ngành có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao. Trong 7 tháng, sản lượng thiết bị bán dẫn, điện thoại thông minh, đồng hồ thông minh và một số sản phẩm điện tử chủ lực tăng mạnh.

Một miền đất từng trọng người học, trọng hiền tài đang có cơ hội nối truyền thống ấy với một nền kinh tế ngày càng dựa nhiều hơn vào tri thức, khoa học và công nghệ. Giáo dục tiếp tục là một điểm sáng. Năm 2026, tỷ lệ tốt nghiệp trung học phổ thông toàn tỉnh đạt 99,05%; Bắc Ninh có một thủ khoa toàn quốc khối A00 và giành 5 huy chương tại các kỳ Olympic quốc tế và khu vực ở các môn Vật lí, Sinh học. Từ tư tưởng “Hiền tài là nguyên khí quốc gia” đến mục tiêu trở thành trung tâm công nghiệp điện tử, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, có một sợi dây nối rất tự nhiên: Muốn đi xa hơn, Bắc Ninh vẫn phải bắt đầu từ con người.

Mở ra không gian phát triển mới

Quy hoạch chung đô thị Bắc Ninh đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075 mở ra một cấu trúc phát triển mới. Không gian tỉnh được tổ chức theo mô hình đa cực, đa trung tâm; các khu vực đô thị, công nghiệp, dịch vụ và nông thôn được kết nối trong một chỉnh thể. Bắc Ninh được định hướng trở thành cực tăng trưởng quan trọng của vùng đô thị Hà Nội và vùng đồng bằng sông Hồng; trung tâm công nghiệp điện tử hiện đại, công nghệ cao; đầu mối giao thông, logistics và cửa ngõ hàng không quốc tế.

Vị trí vốn thuận lợi của Bắc Ninh sẽ có thêm giá trị khi hệ thống hạ tầng được kết nối đồng bộ. Hệ thống giao thông và các hành lang phát triển tăng cường kết nối Bắc Ninh với Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Lạng Sơn; Cảng hàng không quốc tế Gia Bình cùng mạng lưới giao thông kết nối sẽ tạo thêm một cửa ngõ quan trọng cho giao thương, logistics và thu hút đầu tư.

Cùng với công nghiệp và đô thị, cần mở rộng sinh kế ở nông thôn, nâng cao giá trị nông nghiệp, phát triển du lịch sinh thái, kinh tế rừng, làng nghề và khai thác lợi thế riêng của từng vùng. Quy hoạch chung cũng xác định khu vực phía Bắc, phía Đông tiếp tục phát huy thế mạnh nông nghiệp, lâm nghiệp, du lịch sinh thái và văn hóa thay vì đô thị hóa theo một mô hình đồng nhất.

Phát triển đô thị không có nghĩa nơi nào rồi cũng trở thành phố xá. Có những miền quê cần được giữ là miền quê nhưng phải là những miền quê đáng sống: Đường sá thuận lợi hơn, trường học tốt hơn, người dân được chăm sóc sức khỏe tốt hơn, sản xuất mang lại thu nhập cao hơn và môi trường được gìn giữ. Thước đo cuối cùng của phát triển không phải có thêm bao nhiêu phường, bao nhiêu khu đô thị mà là người dân được hưởng gì từ sự thay đổi ấy.

Nấc thang mới đòi hỏi năng lực mới

Đây có lẽ mới là thách thức lớn nhất. Xây một tuyến đường có thể nhìn thấy tiến độ từng ngày. Xây một khu công nghiệp có thể đếm được vốn đầu tư, nhà máy, việc làm. Nhưng nâng tầm năng lực quản trị của cả hệ thống là công việc lâu dài và khó hơn.

Một thành phố với hơn 4 triệu dân, 99 đơn vị hành chính cấp xã, không gian trải rộng từ đô thị, công nghiệp đến nông thôn, miền núi sẽ đặt ra yêu cầu quản trị khác trước.

Vị thế mới trước hết đặt ra yêu cầu nâng tầm năng lực lãnh đạo, quản trị. Cấp ủy phải nhìn xa hơn, chính quyền phải điều hành hiệu quả hơn; đội ngũ cán bộ phải biết quản trị bằng quy hoạch, dữ liệu và công nghệ, có khả năng dự báo những vấn đề của một đô thị lớn, giải quyết công việc nhanh nhưng đúng pháp luật, gần dân, sát cơ sở và giữ nghiêm kỷ luật, kỷ cương.

Báo cáo của UBND tỉnh về nhiệm vụ tháng 8 và những tháng cuối năm 2026 yêu cầu các cơ quan, đơn vị xây dựng chương trình, kế hoạch hành động theo phương châm “6 rõ”; lấy tiến độ và kết quả cuối cùng làm thước đo trách nhiệm. Cùng với đó là yêu cầu triển khai hiệu quả Quy hoạch chung đô thị, thúc đẩy các nhiệm vụ thành lập thành phố, phát triển hạ tầng, khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, y tế, giáo dục và an sinh xã hội.

Một thành phố ở nấc thang cao hơn đòi hỏi một nền quản trị ở nấc thang cao hơn. Không chỉ bộ máy nhà nước phải thay đổi. Doanh nghiệp phải nâng sức cạnh tranh. Mỗi cộng đồng dân cư, mỗi người dân cũng cần góp sức xây dựng nếp sống phù hợp với một đô thị văn minh: Tôn trọng pháp luật, giữ gìn môi trường, ứng xử văn hóa và có trách nhiệm với không gian sống chung.

Mang Kinh Bắc bước vào tương lai

Bắc Ninh có thể có thêm những tuyến giao thông hiện đại, những đô thị mới, trung tâm dữ liệu và nhà máy bán dẫn nhưng thành phố ấy sẽ khó có sức hấp dẫn riêng nếu đánh mất bản sắc Kinh Bắc. Hiện đại và truyền thống không phải hai con đường ngược chiều.

Quan họ, tranh Đông Hồ, những ngôi đình, chùa cổ, lễ hội truyền thống và những làng quê Kinh Bắc chính là những giá trị tạo nên sự khác biệt của Bắc Ninh. Bởi thế, bước lên một nấc thang mới không phải là rời khỏi quá khứ mà là mang những gì quý giá nhất của quá khứ đi cùng tương lai.

Từ phòng tuyến Như Nguyệt, Xương Giang, Yên Thế, ATK II Hiệp Hòa đến những khu công nghiệp điện tử và Cảng hàng không quốc tế Gia Bình là một hành trình rất dài. Mỗi thời kỳ đặt ra một sứ mệnh khác nhau. Cha ông từng gìn giữ từng tấc đất quê hương. Trách nhiệm của thế hệ hôm nay là làm cho từng tấc đất ấy có thêm giá trị, để người dân sống ngày càng tốt hơn trên chính quê hương mình.

Nếu Quốc hội thông qua nghị quyết thành lập thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương, đó sẽ là một dấu mốc đáng tự hào. Nhưng danh xưng mới chỉ là điểm khởi đầu. Vị thế cao hơn cũng đồng nghĩa với trách nhiệm lớn hơn. Hành trang để Bắc Ninh bước vào chặng đường ấy vẫn là những giá trị được tích tụ qua nhiều thế hệ: Văn hiến, hiếu học, yêu nước, đoàn kết, cần cù, sáng tạo và khát vọng vươn lên của con người Kinh Bắc.

Đình Bảng - Trầm tích ngàn năm, dấu son cách mạng

BẮC NINH - Sáng Chủ nhật giữa tháng Tám, trên hồ nước trước đền Đô, những làn điệu quan họ vang lên thiết tha, trầm bổng. Trong không gian thanh bình ấy, du khách như được trở về với miền đất Kinh Bắc giàu bản sắc, nơi những giá trị văn hóa, lịch sử gắn với triều Lý và truyền thống cách mạng vẫn được gìn giữ, trao truyền qua nhiều thế hệ.

Bảo Đài tiếp nối truyền thống, thúc đẩy chuyển đổi số

BẮC NINH - Từ “địa chỉ đỏ” ở thôn Đại Từ - nơi thành lập Chi bộ Đảng đầu tiên của huyện Lục Nam, tinh thần cách mạng ở xã Bảo Đài (Bắc Ninh) đang được tiếp nối bằng tinh thần đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. 

Vững vàng trên hành trình phát triển mới

Với truyền thống yêu nước và cách mạng được hun đúc qua nhiều thế hệ, Bắc Ninh là một trong những địa phương giành chính quyền sớm trên cả nước trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945. Từ Trung Mầu, Tiên Du - nơi ngọn lửa cách mạng được nhen lên và lan tỏa mạnh mẽ đến những đô thị đang từng ngày đổi thay hôm nay, mạch nguồn truyền thống không ngừng được tiếp nối và phát huy.