Gia đình bà Dương Thị Hảo, thôn Trại Mới, xã Ngọc Châu (Tân Yên) chặt đinh lăng để trồng cây mới.

Cây dược liệu thành… củi

xã Ngọc Châu (Tân Yên), nơi có diện tích đinh lăng lá to tương đối lớn, từng mang lại khoản thu kha khá cho người trồng. Vậy mà giờ đây, những cây cao quá đầu người, xanh tốt đã bị chặt bỏ, phơi thành củi khô. Ông Đào Văn Huy, thôn Trại Mới chia sẻ: “Nhà tôi có hơn 5 sào đinh lăng. Đến lứa thu hoạch, thương lái vào mua chọn lên chọn xuống. Họ chỉ cân phần gốc những cây lâu năm với giá 6 nghìn đồng/kg, chưa bằng 1/10 so với trước. Biết là rẻ nhưng tôi cũng bán để có một phần tiền trả công cho người thuê chặt”. Giá cây trồng này xuống thấp nên đến nay ông đã chặt hơn một sào làm củi đốt, sau đó trồng dần những giống cây khác. Hơn 5 năm trước, nhờ trồng loại cây này gia đình ông Huy có thu nhập khá. Bình quân sau 2-3 năm trồng, từ việc bán cành, thân cho thu về khoảng 30-50 triệu đồng/sào.

Tương tự, nhà bà Dương Thị Hảo cùng thôn cũng đang chặt bỏ dần diện tích đinh lăng trồng quanh ao để thay thế bằng bưởi da xanh. Năm ngoái, bà được UBND huyện hỗ trợ trồng mới gần 3 sào. Từ khi trồng đến nay, bà Hảo chưa thu hoạch và bán lần nào song giờ đã phải phá bỏ.

Được biết, nông dân huyện Tân Yên trồng hơn 150 ha đinh lăng lá to, tập trung tại các xã: Ngọc Châu, Ngọc Thiện, Cao Xá, An Dương, Việt Ngọc, Ngọc Vân. Đến nay, do không tiêu thụ được, bà con đã phá hàng chục ha để chuyển sang cây khác.

Tương tự ở các xã Đào Mỹ, Dương Đức, Tiên Lục, Hương Lạc, Tân Thanh (Lạng Giang), nông dân cũng trồng khoảng 30 ha đinh lăng lá to. Hai năm trước, sau khi thăm mô hình trồng cây đinh lăng lá to tại xã Hợp Đức (Tân Yên) thấy cho thu nhập cao, anh Hoàng Văn Đạt, thôn 3, xã Hương Lạc đã bỏ ra hơn 5 triệu đồng mua cây giống trồng hơn một sào trên khu đất bãi. Hơn một tháng trước anh Đạt bán được 2 triệu tiền rễ cây; toàn bộ phần thân chặt bỏ làm củi.

Vì đâu nên nỗi?

Đinh lăng lá to là cây lớn, cao đến 6m, nhìn thoáng qua giống lá chè hay lá cây lát hoa. Cây dễ trồng, sinh trưởng, phát triển tốt, năng suất cao. Sau khi phơi khô, thái mỏng và sấy có mùi vị màu sắc rất giống đinh lăng lá nhỏ nên khó phân biệt”. Ông Nguyễn Văn Sinh, Giám đốc Công ty cổ phần Dược phẩm Bắc Giang

Năm 2014, nhằm phát triển vùng dược liệu chuyên canh, mang lại hiệu quả kinh tế cao, UBND huyện Tân Yên đã phê duyệt Đề án “Phát triển sản xuất cây dược liệu trên địa bàn giai đoạn 2015- 2020”. Qua đó, huyện hỗ trợ người dân trồng mới khoảng 100 ha cây đinh lăng, trong đó phần lớn diện tích là đinh lăng lá to. Theo bà Đào Thu Phương, Trưởng Phòng Nông nghiệp và PTNT huyện Tân Yên, từ năm 2017 trở về trước, cây đinh lăng lá to mang lại hiệu quả kinh tế cao. Gần nửa năm nay, cây trồng này xuống giá, khó tiêu thụ do thương lái không thu mua. Khi lập Đề án, huyện chưa tính tới phương án phải có liên kết bao tiêu đầu ra mới hỗ trợ nên mới xảy ra tình trạng tiêu thụ bấp bênh.

Tìm hiểu điểm cân cây đinh lăng tại hộ chị Trần Thị Quyên, thôn Đồng Quang, xã Đào Mỹ (Lạng Giang) cho thấy, trước kia ngoài thu mua đinh lăng lá nhỏ cho Công ty cổ phần Dược phẩm Traphaco và Công ty cổ phần Dược phẩm OPC Bắc Giang thì chị cân cả đinh lăng lá to bán cho tiểu thương gom hàng sang Trung Quốc. Từ cuối năm ngoái trở lại đây, chị dừng hoạt động này vì khách không có nhu cầu.

Để tìm hiểu về công dụng của cây đinh lăng lá to, chúng tôi đã trao đổi với ông Nguyễn Văn Toàn, Giám đốc Bệnh viện Y học cổ truyền tỉnh Bắc Giang. Ông Toàn cho biết: “Chưa có một nghiên cứu nào kết luận đây không phải là cây dược liệu nhưng trong đông y tại Việt Nam không ai sử dụng loại cây này làm thuốc chữa bệnh. Tuy nhiên, nếu trà trộn đinh lăng lá to vào đinh lăng lá nhỏ bán làm thuốc cũng rất khó phát hiện”.

Trước thực trạng này, để giúp người dân giảm thiệt hại, đầu tháng 2 vừa qua UBND huyện Tân Yên đã có văn bản điều chỉnh Đề án “Phát triển sản xuất cây dược liệu trên địa bàn huyện Tân Yên giai đoạn 2015- 2020”. Trong đó quy định chỉ hỗ trợ cây đinh lăng lá nhỏ với quy mô từ một nghìn m2 trở lên và có liên kết đầu ra. Huyện cũng chỉ đạo các xã, thị trấn tuyên truyền, hướng dẫn người dân ngừng trồng cây đinh lăng lá to.

Từ thực tế trên cho thấy, người dân và một số cơ quan chuyên môn của tỉnh chưa nghiên cứu kỹ trước khi sản xuất cây đinh lăng lá to. Cứ thấy có thương lái thu mua là trồng và dẫn tới không tiêu thụ được, nông dân thiệt hại kinh tế sau bao ngày dày công chăm sóc. Chúng ta đã có nhiều bài học về sản xuất, tiêu thụ nông sản như: Nuôi hải ly, ốc bươu vàng, trồng thanh hao hoa vàng… Đó là đến khi sản lượng lớn, diện tích nhiều thì bất ngờ những thương lái mất hút, chỉ còn lại nông dân với nỗi niềm xót xa, tiếc công, tiếc của. Do vậy, việc sản xuất đinh lăng lá to như thời gian gần đây cần phải được rút kinh nghiệm sâu sắc. Các cơ quan chức năng, cấp chính quyền cần sâu sát, trách nhiệm khuyến cáo, hỗ trợ, định hướng kịp thời để người dân tổ chức sản xuất phù hợp, tránh những thua thiệt.

Nhóm PVKT