Nguyễn Trung sinh năm 1952, tuy quê gốc ở Nam Định nhưng ông sinh ra, lớn lên và gắn bó với Bắc Ninh. Năm 19 tuổi, ông nhập ngũ và được biên chế ra đảo Cô Tô. Những năm tháng gian khó nơi biển đảo đã nuôi dưỡng tình yêu âm nhạc trong ông. Âm nhạc lúc ấy không phải để biểu diễn mà để chia sẻ, để giữ cho con người vững tin giữa mênh mông sóng cồn.

Nhạc sĩ Nguyễn Trung.

Từ năm 1976 đến năm 1983, là cán bộ tuyên huấn, chủ nhiệm câu lạc bộ văn nghệ, Nguyễn Trung đã sáng tác nhiều ca khúc, ca cảnh tham gia các hội diễn nghệ thuật quân khu, binh chủng, toàn quân và đoạt giải như: “Giữ biển”, “Tiếng hát trên sóng Hạ Long”, “Cô gái tổng đài”...

Từ năm 1984, ông rời quân ngũ, chuyển ngành về làm cán bộ công đoàn chuyên trách văn hóa, văn nghệ thuộc Công ty Xây dựng số 4 (Bộ Xây dựng).

***

Mùa xuân năm 1985, nhạc sĩ Nguyễn Trung và nhà thơ Xuân Hồng rủ nhau đi hội Lim, mục đích rất giản dị: Tìm nghe quan họ “hát hội”. Nhưng thực tế lại khiến hai người ngỡ ngàng. Khi ấy, các câu lạc bộ quan họ còn rất ít. Hai người cuốc bộ khắp đồi Lim mà không thấy liền anh liền chị đâu, chỉ thấy hàng quán, trò chơi ăn tiền, rạp xiếc mô tô bay với âm thanh gầm rú át cả không gian lễ hội. Chiều về, tại nhà Nguyễn Trung, trong lúc người vợ chuẩn bị mâm rượu quê, nhà thơ Xuân Hồng hí hoáy viết. Khi mâm rượu dọn lên, Nguyễn Trung cầm mảnh giấy đọc và bắt gặp những dòng thơ đầu tiên: “Bâng khuâng gió lạnh chiều hội Lim/ Em ở đâu để anh mải tìm/ Tìm trong bao màu áo/ Người trần trôi như trong bão/ Canh hội xưa hiện về mờ ảo/ Nón ba tầm thấp thoáng hội Lim/ Vạt áo tứ thân bên mặt giếng ẩn chìm”.

Nguyễn Trung nổi hứng đọc tiếp mấy câu mình ứng tác: “Ta nối sợi dây đàn/ Theo nhau đi trong hội/ Cây đu chao lệch trời/ Gió thổi bời tóc rối”. Xuân Hồng lập tức ứng khẩu: “Quan họ xưa hát gọi/ Miếng trầu người trao duyên/ Chiều xuống đầy núi hội/ Anh tìm em, tìm em…”. Hai người tấm tắc khen nhau, mặc cho bà vợ Nguyễn Trung ngấm nguýt trêu: “Đúng là văn mình - vợ người, sao khéo cặp với nhau thế!”.

Đêm hôm ấy, Nguyễn Trung chong đèn ngồi viết. Trong căn nhà bán vé của sân chiếu bóng Cầu Gỗ, thị xã Bắc Ninh, ca khúc “Tìm trong chiều hội Lim” ra đời. Bài hát không chỉ là một khúc tình ca mà là một nỗi kiếm tìm văn hóa. Tìm em - cũng là tìm lại hội Lim xưa, tìm lại không gian quan họ nguyên sơ, tìm lại vẻ đẹp tinh thần đang dần khuất bóng giữa đời sống hiện đại.

Không chỉ với “Tìm trong chiều hội Lim”, cặp đôi Nguyễn Trung - Xuân Hồng còn nhiều lần cùng nhau sáng tạo. Bài thơ - ca khúc “Nốt nhạc cô đơn” là một minh chứng. Nửa đầu là thơ của Xuân Hồng, nửa sau là phần Nguyễn Trung “phỏng thơ” để thành ca từ. Khi in “Tuyển tập ca khúc Nguyễn Trung” năm 2007, ở bài “Nốt nhạc cô đơn”, ông đề: Phỏng thơ Nhã Nam (bút danh của Xuân Hồng). Riêng với “Tìm trong chiều hội Lim”, Nguyễn Trung từng đề nghị ghi đồng tác giả lời. Nhưng Xuân Hồng gạt đi, bảo: “Phần lời không hoàn toàn của mình thì không cần đề tên”. Chỉ có bài “Một trong năm khúc gọi đò” Xuân Hồng mới yêu cầu ghi tên, vì đã in ở Tạp chí Văn nghệ Quân đội. Đó cũng là tình bạn nghệ sĩ hiếm có trong đời sống văn nghệ.

Sau khi nhà thơ Xuân Hồng mất năm 2010, mỗi lần giao lưu, Nguyễn Trung lại kể câu chuyện “đi hội Lim” và đọc lại bài thơ năm xưa. Với ông, đó là kỷ niệm vô giá về một người nghệ sĩ tài hoa, bạc mệnh và cũng là một phần đời sáng tác không thể tách rời.

Đến năm 1997, nhạc sĩ Nguyễn Trung về công tác tại Đài Phát thanh - Truyền hình tỉnh Bắc Ninh. Ông có nhiều đóng góp trong hoạt động báo chí ở các vị trí như phóng viên, biên tập viên, đạo diễn các chương trình ca nhạc. Trong các liên hoan truyền hình toàn quốc, ông cùng các đồng nghiệp đã mang về cho địa phương nhiều Huy chương Vàng, Bạc với các phim ca nhạc như: “Mầm non quan họ”, “Màu nắng bên đường”, “Khúc hát dòng sông”, “Tìm trong câu hát”…

Giờ đây ở tuổi 74, nhạc sĩ, nhà báo Nguyễn Trung vẫn lặng lẽ sống và sáng tác trên quê hương Bắc Ninh. Và trong những chiều hội Lim, khi câu hát quan họ vang lên, người ta vẫn có thể bắt gặp đâu đó, trong gió lạnh bảng lảng, một cuộc tìm kiếm chưa bao giờ dứt của người lính - người nhạc sĩ - người yêu quê hương đến tận cùng.

Hương bưởi

 

Khi hoa quỳnh nở

 

Niềm tin tháng Ba