Nhà tôi đông chị em, tôi là đứa em áp út, kém chị gái cả 16 tuổi. Khi tôi còn bé thì chị đã đến tuổi lấy chồng. Đám cưới của chị là việc trọng đại của gia đình, có lẽ vì thế mà tôi nhớ rõ từng chi tiết nhỏ. Anh rể, chị gái tôi mới quen nhau chưa lâu thì anh lên đường nhập ngũ, giữa thời điểm chiến tranh biên giới diễn ra ác liệt. Ngày anh đi, chị đạp xe xuống Ga Bắc Giang tiễn anh, chỉ với lời nhắn: “Anh cứ yên tâm làm nhiệm vụ, em sẽ chờ”. Bao nhiêu ngày yêu xa là bấy nhiêu ngày chị lo lắng, thắc thỏm ngóng chờ tin tức từ biên giới. Ba năm sau, anh được ra quân. Anh chị xin phép tổ chức đám cưới trong niềm vui của hai gia đình.

Một đám cưới ở vùng nông thôn năm 1993.

Cuộc sống thời bao cấp còn nhiều khó khăn. Để có thịt lợn, cân chè, tút thuốc lá cho đám cưới của chị, bố mẹ tôi phải chuẩn bị từ vài tháng trước, tìm mua chỗ nọ, chỗ kia, không phải cứ ra chợ là có đủ thứ như bây giờ. Mẹ có một mảnh vải non trắng, một mảnh vải lụa đen mua theo tiêu chuẩn tem phiếu. Thỉnh thoảng, tôi thấy mẹ mở chiếc hòm gỗ ra, vuốt lại hai mảnh vải cho phẳng phiu rồi nhắc: “Vải này rất quý, mẹ để dành từ lâu rồi, không đứa nào được lấy ra nghịch rồi làm bẩn, làm rách, nếu không nghe lời là mẹ đánh đòn”.

Đến khi chị sắp cưới, mẹ đưa cho chị hai mảnh vải để đi may bộ quần áo mới. Gần nhà tôi không có cửa hàng may đo, chị phải đi khoảng 20 cây số sang xã khác mới may được bộ quần áo và phải chờ vài tuần mới lấy được. Hôm đám cưới, tôi nhớ mãi hình ảnh chị rưng rưng nước mắt chào bố mẹ, ôm mấy đứa em vào lòng rồi về nhà chồng. Chị đội chiếc nón trắng, mặc áo trắng, quần lụa đen, trên tay không cầm hoa cưới như những cô dâu sau này. Chiếc nón ấy là do bạn của chị khâu tặng, đường kim đều tăm tắp. Vì là nón cô dâu nên mới có chiếc quai màu hồng, phía dưới lớp lá nón có hai bức ảnh phong cảnh. Gương mặt chị dù không được điểm tô son phấn song tôi vẫn thấy chị thật rạng rỡ. Anh chị đi ra phía cổng, dưới hai hàng bạch đàn rợp bóng mát. Đoàn người đón dâu đi phía sau trong tiếng pháo nổ giòn, tiếng nói cười rộn ràng…

Sau đám cưới của chị, ở xóm tôi có thêm nhiều đám cưới khác. Không hiểu sao tôi và mấy đứa bạn lại thích xem đám cưới đến thế. Nhà ai có đám cưới, từ vài ngày trước đã nhộn nhịp. Những ông bố, bà mẹ đến từng nhà mời cỗ. Thời ấy, mọi người chưa mừng cưới bằng phong bì. Hàng xóm hoặc anh em, họ hàng sẽ mang đến “hộ” vài đấu gạo, chủ nhà cử người nhận gạo và ghi chép lại đầy đủ. Trong đám cưới, bạn bè thường tặng cô dâu, chú rể chiếc thau men màu ngọc bích, phích Rạng Đông hay chiếc xoong xinh xinh dùng để quấy bột cho trẻ nhỏ.

Có con đi hỏi vợ, phía nhà trai thường mang sang nhà gái chừng chục cân thịt lợn móc hàm, gói chè, vài chai rượu, một mâm lễ có trầu, cau và thủ lợn. Cô dâu con nhà khá giả mới có của hồi môn là một vỏ chăn con công. Do lúc đó chưa có nhiều dịch vụ nên khâu chuẩn bị lễ cưới khá vất vả. Các anh chị trong chi đoàn thanh niên giúp cô dâu, chú rể nhiều công đoạn. Họ đi quanh xóm mượn từ bàn ghế, mâm bát đến phích nước, nồi niêu. Ai khéo tay sẽ được cử ra để đan cổng chào bằng lá dừa, lấy giấy màu cắt chữ hỷ, tên cô dâu, chú rể và hình đôi chim bồ câu.

Người lớn thì bận rộn còn chúng tôi tính từng giờ, mong đến lúc lễ cưới diễn ra, cho dù đó chỉ là đám cưới… bên hàng xóm. Tôi còn nhớ, tôi và 5-7 đứa bạn thường trốn ngủ trưa, gọi nhau ra đứng mãi ở ngã ba đầu làng chờ nhà trai đến đón dâu. Khi thấy thấp thoáng đoàn người đi đến là có đứa sẽ nhanh chân chạy về nhà cô dâu báo tin “nhà trai sắp đến rồi”. Lúc hai họ gặp nhau làm thủ tục xin dâu, ở ngoài sân có chương trình văn nghệ, trên bàn bày bánh kẹo để tiếp khách. Mấy đứa trẻ vừa ăn kẹo Hải Hà vừa nghe không sót một bài hát nào. Rất nhiều ca khúc nhạc đỏ như: “Gửi em ở cuối sông Hồng”, “Tình ca”, “Tàu anh qua núi”… tôi được nghe và thuộc từ ngày đó.

Những năm sau, đời sống khá giả hơn. Đám cưới ở quê tôi cũng dần khác trước. Các chị trong xóm đi lấy chồng không còn mặc áo trắng, quần lụa đen như chị gái cả của tôi. Vào ngày cưới, các cô dâu đón thợ từ thị xã về trang điểm. Có chị chọn mặc áo dài trắng, trên tóc cài tấm voan mỏng; có chị mặc váy trắng bồng bềnh, tay cầm bó hoa lay ơn được tết rất cầu kỳ. Tôi và đám bạn lúc ấy dù đã 11-12 tuổi song vẫn đi xem đám cưới. Chúng tôi thích cảm giác được ngắm nhìn đoàn người hân hoan rước dâu đi ngang ngõ, thấy cô dâu xinh đẹp, da trắng, má hồng như bước ra từ truyện cổ tích…

Thời gian trôi qua, nhiều thứ đã đổi thay. Trẻ con bây giờ không còn háo hức đi xem đám cưới. Những cô dâu năm nào nay đã trở thành bà nội, bà ngoại song tôi vẫn nhớ màu áo, gương mặt, mái tóc dài, nụ cười e ấp của các chị trong lễ vu quy. Thỉnh thoảng về quê, có dịp gặp lại, tôi kể những ấn tượng về đám cưới của các chị, ai nấy đều vui và xúc động. Mọi người không nghĩ có một cô bé đã khắc ghi hình ảnh những đám cưới ở làng tuy đơn sơ, mộc mạc nhưng đong đầy niềm vui, đậm tình làng, nghĩa xóm. Nhớ về đám cưới ngày xưa, tôi thêm thương cha mẹ, giữa những năm tháng gian khó vẫn luôn chăm chút, vun vén để các con có một đám cưới đầm ấm, trọn vẹn, vững tin đắp xây hạnh phúc.

Mùa gặt trong miền nhớ

BẮC NINH - Trong ký ức của nhiều thế hệ sinh ra và lớn lên ở làng quê Bắc Bộ, mùa gặt không chỉ mang về những hạt thóc vàng mà còn là mùa của niềm vui, của tình làng nghĩa xóm và những tháng ngày tuổi thơ trong trẻo, bình yên.

Sân kho làng

BẮC NINH - Những người thế hệ 6x, 7x sinh ra và lớn lên trong những năm đất nước còn khó khăn, chứng kiến sự đổi thay nhanh chóng của làng quê thời kỳ đổi mới sẽ không thể nào quên ký ức về quê hương với cây đa, bến nước, triền đê, ngõ quê rợp bóng tre xanh, chiều hè lộng gió chăn trâu, thả diều… Rồi cả cái sân kho hợp tác xã cũng gắn bó với bao thế hệ người quê tôi.

Bánh đúc ngày mưa

BẮC NINH - Bánh đúc ở quê tôi là một món ăn dân dã, quen thuộc, xuất hiện trong những mâm cúng mụ, đầy tháng cho trẻ, những mâm cúng chúng sinh ngày rằm hay những buổi liên hoan phường, họ... Nhưng có lẽ, ấn tượng sâu đậm nhất trong tôi là nồi bánh đúc được nấu vào những ngày mưa.